«Σήμερα η αρχή της σωτηρίας μας και η αποκάλυψη του αιώνιου Μυστηρίου· ο Υιός του Θεού γίνεται Υιός της Παρθένου, και ο Γαβριήλ φέρνει το χαρούμενο μήνυμα. Γι’ αυτό κι εμείς μαζί με τη Θεοτόκο να φωνάξουμε· Χαίρε, Κεχαριτωμένη, ο Κύριος μαζί σου».
Αυτή η θρησκευτική γιορτή τιμά την ανακοίνωση της θείας ενσάρκωσης. Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, που στα εβραϊκά σημαίνει «άγγελος του Θεού», εμφανίζεται στην Παναγία Μαρία και της ανακοινώνει ότι θα γίνει μητέρα του Σωτήρα, του Ιησού Χριστού.
Ο Ευαγγελισμός αποτελεί την αφετηρία όλων των σημαντικών χριστιανικών εορτών. Στο εκκλησιαστικό τροπάριο λέγεται: «Σήμερα η βάση της σωτηρίας μας και η φανέρωση του αιώνιου Μυστηρίου…». Η γιορτή αυτή αναφέρεται στην επίσκεψη του Αρχαγγέλου Γαβριήλ, ο οποίος με εντολή του Θεού εμφανίζεται στη Μαρία και της ανακοινώνει ότι θα γίνει η μητέρα του Θεού-Λόγου (βλ. Κατά Λουκά, α΄ 26-56).
«Και του απ’ αιώνος Μυστηρίου η φανέρωσις»: Η σάρκωση του Υιού του Θεού είχε προαναγγελθεί από τους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, όπως ο Ησαΐας, ο Ζαχαρίας και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος. Πράγματι, είναι απόρρητο για τον άνθρωπο το πώς ο απέραντος Θεός λαμβάνει ανθρώπινη μορφή.
«Ο Υιός του Θεού, Υιός της Παρθένου γίνεται»: Ο Λόγος του Θεού γίνεται άνθρωπος, ενώνοντας τη θεία και την ανθρώπινη φύση στο πρόσωπο του Ιησού, που με τη σάρκωσή Του θεραπεύει την ανθρώπινη φύση.
«Και Γαβριήλ την χάριν ευαγγελίζεται»: Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ ανακοινώνει στη Μαρία τη χάρη του Θεού, αλλά και σε κάθε άνθρωπο τη χαρά της σωτηρίας.
«Διό και ημείς συν αυτώ τη Θεοτόκω βοήσωμεν»: Έτσι, όπως ο Γαβριήλ, κι εμείς ας φωνάξουμε: «Χαίρε, Κεχαριτωμένη, ο Κύριος μαζί σου».
Η Παναγία ονομάζεται «Κεχαριτωμένη» και «Ευλογημένη», επειδή ο Θεός είναι μαζί της.
Η λέξη «Ευαγγελισμός» σημαίνει «καλή είδηση» και αναφέρεται στην εκπλήρωση της υπόσχεσης του Θεού μετά την πτώση του Αδάμ και της Εύας (βλ. Γεν. γ΄ 15). Η είδηση της ενανθρώπησης του Χριστού είναι η μεγαλύτερη στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Η σημασία της γιορτής
Μέσω της ενανθρώπησης και της Ανάστασης του Χριστού, η ανθρώπινη φύση θεώθηκε, δίνοντας σε κάθε άνθρωπο τη δυνατότητα της θεώσεως. Η Γέννηση του Χριστού απελευθερώνει τον άνθρωπο από την αμαρτία, θεραπεύει τη φύση του και προμηνύει τη νίκη επί του θανάτου.
Η ένωση της θείας και ανθρώπινης φύσης στη μήτρα της Θεοτόκου αποτελεί την άμεση θέωση της ανθρώπινης ύπαρξης. Όπως είπε ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός: «Ταυτόχρονα σάρκα, ταυτόχρονα Θεού Λόγου σάρκα».
Δεν υπάρχουν σαφείς μαρτυρίες για την αρχή του εορτασμού του Ευαγγελισμού. Ωστόσο, καθιερώθηκε στις 25 Μαρτίου, μετά τον 4ο αιώνα, όταν είχε ήδη καθιερωθεί η γιορτή των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου.
Ήθη και παραδόσεις
Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, η Εκκλησία επιτρέπει την κατανάλωση ψαριού («κατάλυσις ιχθύος») λόγω της σπουδαιότητας της γιορτής. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας λέγεται: «Αν δεν έχεις ψάρι, γλείψε ένα ψαροκόκαλο».
Το κύριο έδεσμα της ημέρας είναι ο μπακαλιάρος, με ή χωρίς σκορδαλιά. Αυτή η παράδοση εμφανίστηκε τον 15ο αιώνα και καθιερώθηκε ως το εορταστικό πιάτο του Ευαγγελισμού. Στα νησιά, λόγω της άμεσης πρόσβασης σε φρέσκο ψάρι, η συνήθεια αυτή δεν ήταν τόσο διαδεδομένη.
Εθνική και θρησκευτική σημασία
Η γιορτή συνδέεται με την εθνική συνείδηση των Ελλήνων. Κατά την Επανάσταση του 1821, η εικόνα της Παναγίας έγινε σύμβολο αγώνα και ελπίδας. Γι’ αυτό η 25η Μαρτίου εορτάζεται και ως ημέρα της Εθνικής Παλιγγενεσίας.
Ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, στο ποίημα «Εικοστή πέμπτη Μαρτίου – Ευαγγελισμός και Ελληνισμός», περιγράφει με λαμπρό τρόπο τη σημασία της γιορτής:
*«Ο ουρανός ανοίγει, τα σύννεφα σχίζονται,
οι κόσμοι σωπαίνουν, παραλυμένοι κοιτάζουν.
Μια φλόγα λάμπει… ακούγονται ψαλμοί…
Ένα άστρο πετάει… σταματά μπροστά στη Μαρία…
“Χαίρε”, της λέει, “Παρθένε, ευλογημένη, χαίρε!
Ο Κύριος είναι μαζί σου. Χαίρε, Μαρία, χαίρε!”»*
*«Ξύπνα, μη φοβάσαι, χαίρε, Παρθένε, χαίρε.
Ο Κύριός μου είναι μαζί σου, Ελλάδα, σήκω, χαίρε!»*
