Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε κατάσταση ετοιμότητας για να αντιμετωπίσει τον εμπορικό ανταγωνισμό που προκάλεσε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ. Οι τελωνειακές επιβαρύνσεις που εφάρμοσε σε παγκόσμιο επίπεδο, με εξαιρέσεις όπως η Ρωσία, έχουν πυροδοτήσει αλυσιδωτές επιπτώσεις τόσο στην οικονομία όσο και στη γεωπολιτική σκηνή.
Όπως ανέφερε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η ΕΕ, αν και δεν το επιθυμεί, είναι προετοιμασμένη για αντιποίνες. Οι Ευρωπαίοι έχουν ήδη υποστεί τις συνέπειες των δασμών σε χάλυβα και αλουμίνιο (25% από τις 10 Φεβρουαρίου) και αργότερα σε αυτοκίνητα και ανταλλακτικά (25% από τις 26 Μαρτίου).
Γιατί οι ΗΠΑ επιβάλλουν δασμούς σε ολόκληρη την ΕΕ και όχι σε μεμονωμένα κράτη μέλη;
Από τη δημιουργία της τελωνειακής ένωσης το 1968, η ΕΕ έχει καταργήσει τους εσωτερικούς δασμούς μεταξύ των κρατών μελών. Τα εμπορεύματα που εισάγονται στην ΕΕ από τρίτες χώρες υπόκεινται σε κοινή δασμολογική πολιτική, σύμφωνα με τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ). Η ΕΕ διαθέτει τη μεγαλύτερη ενιαία αγορά παγκοσμίως, με 450 εκατομμύρια καταναλωτές.
Στην ουσία, η τελωνειακή ένωση λειτουργεί σαν μια ενιαία αρχή, με τα 27 κράτη μέλη να εφαρμόζουν τους ίδιους δασμούς σε εισαγωγές από τρίτες χώρες, ενώ δεν υπάρχουν εσωτερικές τελωνειακές πολιτικές. Επιπλέον, βάσει της Κοινής Εμπορικής Πολιτικής, οι διαπραγματεύσεις με τρίτες χώρες είναι αποκλειστική αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με στόχο τη μεγιστοποίηση της διαπραγματευτικής ισχύος της ΕΕ.
Γιατί επιβλήθηκαν οι δασμοί τώρα;
Η πρόθεση του Τραμπ να επιβάλει δασμούς δεν είναι νέα. Από την πρώτη του θητεία, είχε ήδη ξεκινήσει παρόμοιες ενέργειες, με την ΕΕ να ανταποδίδει με δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα αξίας 3,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ωστόσο, τότε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρισκόταν υπό την ηγεσία του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ο οποίος κατάφερε να επιτύχει μια προσωρινή εκεχειρία μετά από συνάντηση στον Λευκό Οίκο.
Πώς υπολογίστηκαν οι δασμοί;
Παρά τις ισχυρισμούς των ΗΠΑ ότι πρόκειται για «ανταποδοτικούς» δασμούς, στην πραγματικότητα αποτελούν μέρος μιας τιμωρητικής πολιτικής με κύριο στόχο τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος των ΗΠΑ. Ο τύπος που χρησιμοποιήθηκε από την αμερικανική κυβέρνηση φαίνεται περίπλοκος, αλλά στην ουσία είναι απλός:
Δτ_i = (Εισαγωγές από χώρα Α στις ΗΠΑ – Εξαγωγές από τις ΗΠΑ στην ίδια χώρα) / 2
Με άλλα λόγια, οι δασμοί καθορίζονται με βάση το διμερές εμπορικό έλλειμμα, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι υπηρεσίες, οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον υπολογισμό.
Γιατί 20% στην ΕΕ;
Το 2024, η ΕΕ κατέγραψε εμπορικό πλεόνασμα 235,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων έναντι των ΗΠΑ, με συνολικές εισαγωγές από τις ΗΠΑ να φτάνουν τα 605,8 δισεκατομμύρια. Σύμφωνα με αμερικανικούς υπολογισμούς, οι δασμοί θα έπρεπε να φτάνουν το 38%, αλλά με στρογγυλοποίηση κατέληξαν στο 20%.
Ποια κράτη μέλη επηρεάζονται περισσότερο;
Βάσει της Κοινής Εμπορικής Πολιτικής, τα οφέλη και οι ζημίες κατανέμονται ανάμεσα στα κράτη μέλη. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ΗΠΑ, η Ελλάδα και η Γαλλία βρίσκονται ανάμεσα στις χώρες που θα υπέστησαν μεγαλύτερες επιπτώσεις εάν δεν ανήκαν στην ΕΕ.
– Ελλάδα: Εμπορικό πλεόνασμα 268 εκατομμυρίων δολαρίων, με δυνητικούς δασμούς 10%.
– Γαλλία: Πλεόνασμα 83 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με δασμούς 13,55%.
– Γερμανία: Πλεόνασμα 70 δισεκατομμυρίων, με δασμούς 25,1%.
– Ιταλία: Θα αντιμετώπιζε δασμούς έως 31,8%.
Πόσα εισπράττει η ΕΕ από τους δασμούς και πού εφαρμόζονται;
Οι τελωνειακοί δασμοί αντιστοιχούν στο 14% του ετήσιου προϋπολογισμού της ΕΕ, ως μέρος των «παραδοσιακών πόρων» της. Η ΕΕ ακολουθεί τους κανόνες του ΠΟΕ, με βασική αρχή την ισότιμη μεταχείριση όλων των εμπορικών εταίρων, εκτός από περιπτώσεις αθέμιτου ανταγωνισμού.
Πώς προετοιμάζεται η ΕΕ να ανταποδώσει;
Σύμφωνα με πηγές από τις Βρυξέλλες, οι αμερικανικοί δασμοί επηρεάζουν άμεσα την ΕΕ με κόστος 26 δισεκατομμύρια ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει αντιμέτρα σε χάλυβα, αλουμίνιο και άλλα προϊόντα, όπως ξηροί καρποί, χυμοί και μηχανές. Ο κατάλογος των αμερικανικών προϊόντων που θα φορολογηθούν φτάνει τα 21 δισεκατομμύρια ευρώ.
